03 آبان 1400
En | 
  • مراسم رونمایی از آیین نامه "طراحی معابر شهری" - مرداد 1400

    رونمایی از آیین نامه
  • چاپ و انتشار 1000 نسخه از آیین نامه طراحی معابر شهری

    چاپ و انتشار

 

              

 

              
 
 

برخی از مهم‌ترین منابعی که در تهیه این آیین‌نامه مورد استفاده قرار گرفته در ادامه ارائه شده است. باید توجه داشت که فهرست ارائه شده به هیچ وجه همه منابع مورد استفاده برای تدوین آیین‌نامه را شامل نشده و تنها به موارد مهم اشاره دارد.

 

  • مراجع داخلی:
1.    وزارت مسکن و شهرسازی، (1375). آیین‌نامه طراحی راه‌های شهری.
2.    معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور، (1391). آیین‌نامه طرح هندسی راه‌های ایران، "نشریه 415".
3.    سازمان ملی استاندارد ایران، (1390). "معابر شهری ـ آرام‌سازی ترافیک".
4.    معاونت حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری تهران، (1396). "نظام فنی و اجرایی شهرداری تهران".
5.    سازمان برنامه و بودجه جمهوری اسلامی ایران، (1376). توصیه‌ها و معیارهای فنی، نشریه شماره 145، "تقاطع‌های همسطح شهری".
6.    سازمان برنامه و بودجه جمهوری اسلامی ایران، (1375). توصیه‌ها و معیارهای فنی، نشریه شماره 1-144، "تسهیلات پیاده‌روی (جلد اول)".
7.    سازمان برنامه و بودجه جمهوری اسلامی ایران، (1375). توصیه‌ها و معیارهای فنی، نشریه شماره 2-144، "تسهیلات پیاده‌روی (جلد دوم)".
8.    سازمان ملی استاندارد ایران، (1395). سلسله استانداردهای مدیریت شهری، "معابر شهری ـ مسیرهای دوچرخه‌سواری".
9.    سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، (1393). آیین‌نامه ایمنی راه‌های کشور، "جلد چهارم: حاشیه ایمن راه، ضابطه شماره 4-267".
10.    وزارت راه و شهرسازی، (1398). "ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری برای افراد دارای معلولیت".
11.    سازمان ملی استاندارد ایران، (1394). تجهیزات ایمنی در محدوده جناغی‌های بزرگراه‌ها، "آیین کار".
12.    سازمان ملی استاندارد ایران، (1396). تجهیزات ایمنی ترافیک ـ حفاظ‌های ایمنی فلزی و بتنی، "قسمت 1: نصب حفاظ‌های ایمنی".
13.    شورای عالی فنی امور زیربنایی حمل‌و‌نقل وزارت راه و شهرسازی، (1396). نقشه‌های تیپ حفاظ‌ها (اجزا، نواحی انتهایی و نواحی انتقالی)، "راهنمای اجرایی جلد چهارم آیین‌نامه ایمنی راه‌ها، نشریه 4-267".
 

  • مراجع خارجی:
 
14.    National Association of City Transportation Offices (NACTO), (2016). “Global Street Design Guide”, 1st Edition, New York.
15.    American Association of State Highway and Transportation Officials (AASHTO), (2018). “Policy on Geometric Design of Highways and Streets”, 7th Edition, Washington D.C.
16.    American Association of State Highway and Transportation Officials (AASHTO), (2004). “Guide for the Planning, Design, and Operation of Pedestrian Facilities”, Washington D.C.
17.    American Association of State Highway and Transportation Officials (AASHTO), (2012). “Guide for the Development of Bicycle Facilities”, Washington D.C.
18.    California Department of Transportation (Caltrans), (2016). “Highway Design Manual (HDM)”, 6th Edition, California.
19.    Washington State Department of Transportation (WSDOT), (2018). “Design Manual”, Washington.
20.        Austroad, (2016). “Guide to Road Design: Geometric Design”, Australia.
21.    Transportation Research Board (TRB), (2016). “Highway Capacity Manual (HCM)”, 6th Edition, Washington D.C.
22.    Institute of Transportation Engineers (ITE), (2018). “Traffic Calming Fact Sheets”, Washington D.C.
23.    Transportation Association of Canada (TAC), (2018). “Canadian Guide to Traffic Calming”, 2nd Edition, Ottawa.
24.    American Association of State Highway and Transportation Officials (AASHTO), (2014). “Guide for Geometric Design of Transit Facilities on Highways and Streets”, Washington D.C.
25.    Kittelson & Associates, Transit Cooperative Research Program, & Transit Development Corporation, (2003). “Transit Capacity and Quality of Service Manual (No. 100)”, Transportation Research Board.
26.    KFH Group, (2013). “Transit Capacity and Quality of Service Manual (No. 165)”, Transportation Research Board.
27.    National Association of City Transportation Offices (NACTO), (2016). “Transit Street Design Guide”, Island Press.
28.    Vuchic, V. R, (2007). “Urban Transit Systems and Technology”, John Wiley & Sons.
29.    Institute of Transportation Engineers (ITE), (2002). “Transportation and Land Development”.
30.    National Association of City Transportation Offices (NACTO), (2011). “Urban Bikeway Design Guide”, 1st Edition, New York.
31.    Transport for London, (2014). “London Cycling Design Standards”, London.
32.    Kennisplatform Crow, (2017). “Design Manual for Bicycle Traffic”. Netherlands.
 
 
 

* گذری بر روند تصویب آیین نامه جدید

آیین‌نامه «طراحی معابر شهری» که در جلسه روز دوشنبه دوم تیرماه ۱۳۹۹ شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران به تصویب رسیده بود، در 22 آذرماه 1399 ابلاغ گردید.

آیین نامه «طراحی راه های شهری» ملقب به آیین نامه 12 جلدی، که نسخه اول آن مصوب سال ۱۳۷۳ و انتشار سال 1375 می باشد، پس از ۲۶ سال، با توجه به آسیب شناسی انجام شده و نظر به رویکردهای نوین و اقتضائات زمان در طراحی های شهری، در نسخه دوم و به روزرسانی شده، در سال ۹۹ تصویب شد. این آیین نامه همانند نسخه پیشین به عنوان مرجع واحد و مبنای مشخص به منظور طراحی و ارزیابی کلیه طرح‌های مرتبط با شبکه معابر شهری نظیر طرح های توسعه و عمران (جامع) شهری، طرح های هادی، تفصیلی و ... مورد استفاده و استناد قرار می گیرد.
با شکل گیری معاونت حمل‌و‌نقل در ستاد وزارت راه‌و‌شهرسازی و در راستای تحقق مصوبه هیئت وزیران (13/08/94)، مطالعات بازنگری این آیین‌نامه در دستور کار معاونت حمل‌و‌نقل قرار گرفت. بروزرسانی صورت گرفته مبتنی بر اصول توسعه پایدار بوده و طرح خیابان‌ با اولویت به شیوه‌های پیاده، دوچرخه و حمل‌و‌نقل همگانی ترویج شده است و ملاحظات طراحی هرکدام در مجلد مستقل مورد توجه قرارگرفته‌است. در این راستا تامین نیاز و دسترسی مناسب و ایمن همه شیوه های حمل و نقل در کنار یکدیگر مدنظر بوده است.
 به طور خلاصه می توان گفت، نگارش حاضر، بر اساس تغيير رويكردهاي طراحی شهري و برنامه ريزي حمل ونقل از طراحی خورو محور به انسان محور، به روز رسانی و بازنگري گردیده است و در تلاش است با استفاده از آخرين دستاوردهاي تجارب طراحی معابر شهري در دنیا، بتواند نیازهای این حوزه را پوشش دهد.
نسخه جدید این آیین‌نامه که همچون نسخه پیشین در دوازده بخش تدوین گردیده، توجه به اصول حمل‌و‌نقل پایدار مورد تأکید قرار گرفته است. از این رو مباحث مربوط به شیوه‌ سفر همگانی در قالب یک بخش جداگانه با عنوان «حمل‌و‌نقل همگانی» ارائه شده است. همچنین مطابق نسخه قبلی، بخش‌های جداگانه‌ای به شیوه‌های سفر عابر پیاده و دوچرخه اختصاص یافته است. لازم به ذکر است که با توجه به اهمیت شیوه‌های سفر غیرموتوری و حفظ ایمنی کاربران این شیوه‌ها، بخش جداگانه‌ای تحت عنوان «آرام‌سازی ترافیک» به نسخه جدید آیین‌نامه اضافه شده است. دوازده بخش آیین نامه به ترتیب عبارتند از: «مبانی»، «پلان و نیمرخ‌های طولی»، «اجزای نیمرخ‌های عرضی»، «تندراه‌ها و تبادل‌های شهری»، «خيابان‌هاي شهري»، «آرام سازی ترافیک»، «تقاطع‌ها»، «حمل‌ونقل همگانی»، «اتصال کاربری‌ها به معابر شهری»، «مسیرهای پیاده»، «مسیرهای دوچرخه» و «تجهیزات ایمنی».
بر اساس تعریف اشاره در این آیین نامه به طور خلاصه خیابان کامل عبارت است از: «مسیری که برای تمام شیوه ها و برای تمام سنین و تمام توانایی ها به طور امن قابل استفاده باشد». از مهمترین نتایج این آیین نامه می توان به تغییر نگرش از جابجایی خودرو به جابجایی انسان اشاره نمود.

 


از شروع تا تصویب
پیشنویس اولیه نسخه به روز رسانی این آیین نامه، با بهره گیری از آیین نامه های معتبر طراحی معابر شهری دنیا و مطالعات تطبیقی گسترده ای از مراجع مختلف نظیر آشتو، راهنمای طراحی خیابان های شهری (NACTO)، آیین نامه های طراحی راه های کالیفرنیا (HDM) و چند نمونه از کشورهای استرالیا، کانادا، هند، انگلیس و دیگر کشورها و نیز استفاده از ظرفیت آیین نامه های داخلی، در انتهای سال ۹۷ توسط مشاور (دانشگاه تهران) تهیه گردید. در نیمه ابتدایی سال ۹۸، طی بیش از ۲۰ جلسه در کمیته کارشناسی معاونت حمل و نقل وزارت راه و شهرسازی مورد بررسی و پایش محتوایی قرار گرفت. طی ۱۴ جلسه در کمیته فنی شورایعالی هماهنگی ترافیک شهرهای ایران در وزارت کشور با حضور ذی نفعان آن نظیر شرکت های مشاور، شهرداری ها، متخصصان و ... مورد بررسی قرار گرفت. طی ۷ جلسه در کمیته فنی طرح های فرادست شورایعالی معماری و شهرسازی ایران با حضور تمام دستگاه های ذی ربط ارائه گردید. طی ۲ جلسه بررسی در شورایعالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور، به تصویب رسید و در نهایت در جلسه روز دوشنبه، مورخ 1399/04/02 در صحن شورایعالی معماری و شهرسازی طرح و به تصویب رسید و در تاریخ 1399/09/22 ابلاغ گردید.

 

1. تفاوت عمده این آیین نامه با ویرایش قبلی در چه مباحثی است؟

رویکرد اصلی حاکم بر آیین‌نامه طراحی معابر شهری، « حمل‌ونقل پایدار» و به طور مشخص، « اصول خیابان کامل» است. رده‌بندی خیابان‌های شهری بر اساس ظرفیت جابجایی انسان (بند 5 بخش اول - مبانی) از تغییرات عمده آیین نامه جدید است. با توجه اهیمت مساله ایمنی تردد در خیابان‌های شهری و حمل‌ونقل همگانی، دو جلد مجزا برای این مباحث تهیه شده است (بخش 6 و بخش 8). سایر بخش‌های آیین نامه نیز بر اساس منابع روز دنیا به طور کامل بازنویسی شده است.

2. با ابلاغ این آیین نامه آیا باید وضع موجود را مطابق ضوابط جدید تغییر داد؟

ابلاغ آیین نامه به این معنا نیست که همه معابر موجود باید برای تطبیق با ضوابط آیین‌نامه، تخریب یا بازسازی شوند. این مساله تقریبا غیر ممکن است. اما لازم است متولیان مدیریت شهری و طراحان برای ساماندهی وضعیت موجود معابر شهری، رویکرد جدید آیین‌نامه را که مبتنی بر طراحی‌های انسان محور است، سرلوحه کار خود قرار داده و در حد امکان معابر شهری موجود را در جهت سمت و سوی رهنمودهای این آیین‌نامه اصلاح نمایند. مشخص است که در برنامه‌ریزی و طراحی‌های جدید، اعمال ضوابط و رهنمودهای این آیین‌نامه ضروری است.

3. اگر اشکال یا ابهامی در ضوابط مشاهده چگونه اصلاح و به هنگام سازی خواهد شد؟

در مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران پیش بینی شده است که در فعاليتي مستمر و پيوسته به منظور بهنگام سازی، پاسخ به ابهامات، اعمال بازخوردهاي ناشي از اجرای آیین‌نامه، رفع نيازهاي جدید مديريت شهري، نظارت بر اصلاح و بهبود شرایط موجود، پایش طرح‌های جدید، افزایش کارآمدي و تحقق پذيري اهداف و راهبردهای آیین‌نامه متناسب با تحولات، شرايط و مقتضيات زمان، «کمیته دائمی آموزش، پایش و بهنگام سازی» تشکیل شود. بنابر این در صورت مشاهده اشکال یا ابهام در ضوابط آن را از طریق راه ارتباطی مشخص شده در درگاه اینترنتی آیین نامه طراحی معابر شهری به کمیته مذکور منتقل نمایید. کارشناسان فنی در اسرع وقت نسبت به پاسخگویی و بررسی موضوع اقدام خواهند کرد.

4. برای پیاده سازی برخی از ضوابط آیین نامه در بافت تاریخی شهر یزد محدودیت‌های زیادی وجود دارد و بعضا ممکن است اجرای ضوابط آیین نامه باعث آسیب به بافت تاریخی شود. در اینگونه موارد چه باید کرد؟

آیین‌نامه بر رعایت ملاحظات و اقتضائات خاص هر بافت به ویژه بافت‌های تاریخی و ارزشمند تاکید دارد. ضوابط مصوب حفاظت و طراحی معابر بافت‌های تاریخی که از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ارائه می‌شود فرادست ضوابط این آیین‌نامه است. بنابراین در در ساماندهی و اصلاح بافت‌های تاریخی، حفظ ویژگی‌های کالبدی خیابان تاریخی، اولویت دارد. هرگونه سو استفاده از ضوابط این آیین‌نامه به منظور تغییر خیابان‌های بافت تاریخی غیر مجاز است.

5. ما در پیاده سازی طرح هندسی یک تقاطع غیر همسطح در شهر رشت به دلیل محدودیت زیست محیطی نمی توانیم تمامی ضوابط را رعایت کنیم. برای حل این مشکل چه باید کرد؟

مطابق بند 1-4 بخش اول (مبانی) دلایل خود را در یک گزارش فنی در ضمیمه طرح تهیه کنید و در مراجع ذیصلاح جهت تصویب ارائه فرمایید.

6. آیا امکان دارد در یک کلان شهر مثلا اصفهان، مطابق شرایط محلی آیین نامه‌ی ویژه شهر یا استان را داشته باشید؟

فرآیند ضوابط اختصاصی آیین نامه برای کلان شهرها و استان‌ها در بند 1-9 بخش اول (مبانی) پیش بینی شده است.